آن نقصان مىكنيم . گفته‌اند : مراد رزق است ؛ و گفته‌اند : مراد عذابست . « وَ لَوْ لا 2075 كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ » و اگر نه آن بوذى كى پروردگار تو - اى محمّد ! - عذاب از امّت تو تأخير مىكردى تا روز قيامت « لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ » لاهلكوا و فرغ من عذابهم ، ايشانرا هلاك كردندى و از عذاب ايشان فارغ شذندى « وَ إِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ » و ايشان از عذاب و روز قيامت در شك‌اند و موقع ريبت خوذ ايشانند . « وَ إِنَّ كُلًّا لَمَّا » 2076 و مؤمن و كافر ؛ قرا در تخفيف و تشديد « ان » خلاف كرده‌اند ، بعد از آنك بر نصب كل اجماع ( 520 ) كرده‌اند ، الا آنك شاذّ خوانده است ؛ و همچنين در تخفيف و تشديد « لما » خلاف كرده‌اند ؛ آنك بتخفيف مىخوانذ از پى كراهت اجتماع دو لام است كى ميان دو لام ميمى واقع است و آن صله است و لام اوّل لام ابتداست و آن در خبر « انّ » رفته است و دوم لام قسم است ؛ و گفته‌اند : « ما » بمعنى الّذى است ، اى للّذى ليوفّينّهم 2077 ؛ و گفته‌اند : بمعنى « من » است ، اى لمن ليوفينّهم ؛ و آنك مشدّد مىكنذ مشكل است . كسايى گويذ : لا اعرف للتّشديد وجها ، وجه تشديد معلوم نيست . ابو على گويذ : آنچ كسايى گفت دور نيست . « لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ 2078 أَعْمالَهُمْ » اى جزاء أعمالهم ، يعنى إيفاء جزاء اعمال ايشان كنيم « إِنَّهُ بِما يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ » كى او داناست بآنچ ايشان مىكنند . « فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ » در آنچ ترا فرموذه‌اند استقامت نماء ، يعنى رسالت بگزار و مردم را به ايمان دعوت كن . ابن عباس گويذ : در همه قرآن آيتي ازين آيت اشدّتر و اشق‌تر 2079 بر رسول - عليه السّلم - منزل نشد و لهذا قال : شيّبتنى 2080 سورة هود . « وَ مَنْ تابَ مَعَكَ » و آنك او را با تو در استقامت امر كردند « وَ لا تَطْغَوْا » ( 521 ) و از امر خذاى - تعالى - تجاوز مكنيذ « إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ » يعلم أعمالكم فيجازيكم عليه ، به عمل شما عالم است ، شما را به آن جزا دهذ . « وَ لا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا » ابن عباس گويذ : لا تميلوا و لا ترضوا أعمالهم ، ميل مكنيذ و به عمل ايشان راضى مشويذ ؛ و گفته‌اند : مداهنه مكنيذ ، من قوله : « وَدُّوا 2081 لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ » ؛ و گفته‌اند : بمشركان ملحق مباشيذ ؛ و حقيقت ركون سكون است چيزى را بالمحبّة له ، تقول : ركن يركن - بالفتح و الضمّ - إذا مال ، و الرّكن ناحية من الجبل او الحائط